038-4538600 info@poortwachter.nu

Welke ondersteuning kan HR bieden aan werkende mantelzorgers?

Ron Schellekens ·
Professionele vrouw in zakelijk pak legt steunend haar hand op de schouder van een vermoeide collega aan een rustig kantoorbureau.

HR kan werkende mantelzorgers ondersteunen door flexibele werkregelingen aan te bieden, open gesprekken te faciliteren en tijdig professionele begeleiding in te schakelen. Vroege signalering en een laagdrempelig beleid zijn daarbij de sleutel: hoe eerder de organisatie in actie komt, hoe kleiner de kans op langdurige uitval. In dit artikel worden de meest gestelde vragen over mantelzorg en werk combineren beantwoord, van wettelijke rechten tot concrete HR-maatregelen.

Welke rechten hebben werkende mantelzorgers in Nederland?

Werkende mantelzorgers in Nederland hebben recht op verschillende vormen van verlof om mantelzorg en werk te combineren. De belangrijkste zijn kortdurend zorgverlof (maximaal twee keer de wekelijkse arbeidsduur per jaar, doorbetaald), langdurig zorgverlof (maximaal zes keer de wekelijkse arbeidsduur per jaar, onbetaald) en calamiteitenverlof voor acute situaties.

Naast verlofrechten biedt de Wet flexibel werken werknemers de mogelijkheid om een verzoek in te dienen voor aanpassing van werktijden of werkplaats. De werkgever is verplicht dit verzoek serieus te overwegen en een weigering schriftelijk te motiveren. In de praktijk betekent dit dat mantelzorgers een formeel gesprek kunnen aanvragen over thuiswerken of aangepaste roosters, zonder dat zij hiervoor afhankelijk zijn van de goodwill van hun leidinggevende.

Belangrijk om te weten is dat er geen wettelijke definitie bestaat van “mantelzorger” als beschermde categorie in arbeidsrechtelijke zin. De rechten zijn gekoppeld aan specifieke situaties, zoals de zorg voor een ziek gezinslid, niet aan de status van mantelzorger als zodanig. HR doet er goed aan medewerkers actief te informeren over welke verlofvormen beschikbaar zijn, zodat zij weten wat zij kunnen aanvragen en wanneer.

Kennismaken?
We denken graag mee.

Neem contact op
Bel 085-0707345

Hoe herken je een mantelzorger binnen je organisatie?

Mantelzorgers zijn zelden zichtbaar als zodanig op de werkvloer. Je herkent een werkende mantelzorger vaak aan indirecte signalen: frequente kleine ziekteverzuimmomenten, moeite met het nakomen van deadlines, teruggetrokken gedrag of een zichtbare vermoeidheid die niet past bij de werkdruk. Veel mantelzorgers melden zich pas wanneer de situatie al uit de hand gelopen is.

Andere signalen zijn verzoeken om structureel eerder te vertrekken, moeite met het plannen van vergaderingen buiten vaste tijden of een plotselinge daling in betrokkenheid en werkplezier. Leidinggevenden die regelmatig een-op-eengesprekken voeren, pikken deze signalen eerder op dan organisaties die alleen reageren op formele verzuimmeldingen.

Een cultuur waarin medewerkers zich veilig voelen om hun persoonlijke situatie bespreekbaar te maken, is de meest effectieve manier om mantelzorgers vroeg in beeld te krijgen. Dat vraagt niet om indringende vragen, maar om een open houding: een leidinggevende die vraagt hoe het thuis gaat en daar oprecht naar luistert, maakt het verschil. Organisaties die een vertrouwenspersoon beschikbaar stellen, geven medewerkers een laagdrempelige plek om dit soort gesprekken te voeren zonder dat het direct naar de leidinggevende gaat.

Wat kan HR concreet doen om mantelzorgers te ondersteunen?

HR kan mantelzorgers ondersteunen door beleid te maken dat mantelzorg zichtbaar en bespreekbaar maakt, flexibele werkregelingen structureel mogelijk te maken en medewerkers actief te informeren over hun verlofrechten en beschikbare hulpbronnen. Concreet gaat het om een combinatie van beleid, gesprekscultuur en praktische faciliteiten.

Beleid en communicatie

Stel een mantelzorgbeleid op dat vastlegt welke verlofvormen beschikbaar zijn, hoe medewerkers een verzoek kunnen indienen en wie het eerste aanspreekpunt is. Communiceer dit beleid actief, niet alleen via het intranet maar ook in teamoverleggen en functioneringsgesprekken. Veel mantelzorgers weten niet wat zij kunnen aanvragen simpelweg omdat het nooit ter sprake is gekomen.

Praktische faciliteiten en begeleiding

Bied concrete aanpassingen aan zoals thuiswerkmogelijkheden, flexibele begin- en eindtijden of de mogelijkheid om uren te sparen of te ruilen. Overweeg daarnaast de inzet van een mantelzorgmakelaar die de medewerker helpt de zorgsituatie thuis te organiseren, zodat de druk op het werk afneemt. Een budgetcoach kan eveneens waardevol zijn wanneer de financiële gevolgen van mantelzorg de situatie verzwaren.

Wat doet een mantelzorgmakelaar en wanneer schakel je die in?

Een mantelzorgmakelaar is een erkende professional die een werkende mantelzorger helpt de zorgsituatie thuis in kaart te brengen en te organiseren. De makelaar inventariseert welke zorgtaken worden verricht, welke voorzieningen beschikbaar zijn zoals indicaties of een persoonsgebonden budget en helpt bij de administratieve afhandeling daarvan. Het doel is de druk op de mantelzorger te verlagen zodat werk en zorg beter te combineren zijn.

Je schakelt een mantelzorgmakelaar het beste in zodra een medewerker aangeeft moeite te hebben met de combinatie van werk en zorgtaken, of wanneer HR de eerder genoemde signalen herkent. Wachten tot iemand uitvalt is te laat: de meerwaarde van een mantelzorgmakelaar zit juist in de preventieve werking. Hoe eerder de situatie in kaart wordt gebracht, hoe meer ruimte er is om werkbare oplossingen te vinden.

De makelaar kan ook aanwezig zijn bij het gesprek tussen de medewerker en de leidinggevende over werkaanpassingen en adviseert de werkgever over mantelzorgvriendelijk personeelsbeleid. Dat maakt de inzet van een mantelzorgmakelaar niet alleen waardevol voor de individuele medewerker, maar ook voor de organisatie als geheel.

Kennismaken?
We denken graag mee.

Neem contact op
Bel 085-0707345

Hoe voorkom je verzuim door overbelaste mantelzorgers?

Verzuim door overbelaste mantelzorgers voorkom je door vroeg te signaleren, laagdrempelig in gesprek te gaan en tijdig praktische ondersteuning aan te bieden. Preventie is effectiever dan curatief ingrijpen: een medewerker die op tijd wordt ondersteund, heeft een veel kleinere kans op langdurige uitval dan een medewerker die pas hulp krijgt nadat hij of zij al is uitgevallen.

Concrete preventieve maatregelen zijn onder meer regelmatige check-ins tussen leidinggevende en medewerker, het beschikbaar stellen van een vertrouwenspersoon of mantelzorgmakelaar en het actief aanbieden van preventief coachen als de werkdruk oploopt. Preventief coachen helpt een medewerker om grenzen te stellen, prioriteiten te stellen en veerkracht op te bouwen voordat de situatie escaleert.

Organisaties die mantelzorg bespreekbaar maken en structureel ondersteuning aanbieden, zien in de praktijk dat medewerkers eerder aan de bel trekken. Dat vroege signaal is het meest waardevolle moment om in te grijpen: de medewerker is nog inzetbaar, de situatie is nog beheersbaar en de investering in ondersteuning is relatief klein vergeleken met de kosten van langdurig verzuim.

Wanneer is re-integratie nodig voor een mantelzorger die uitgevallen is?

Re-integratie is nodig zodra een mantelzorger zich ziek meldt en de verwachting bestaat dat het herstel langer dan zes weken duurt. Vanaf dat moment gelden de verplichtingen van de Wet verbetering poortwachter: de werkgever moet samen met de medewerker en de bedrijfsarts een plan van aanpak opstellen en de re-integratie actief begeleiden. De oorzaak van het verzuim, of dat nu overbelasting door mantelzorg is of een andere reden, is daarbij niet bepalend voor de wettelijke verplichting.

In de meeste gevallen start re-integratie in het eerste spoor: de medewerker keert terug naar de eigen functie of een passende andere functie binnen dezelfde organisatie. Daarbij worden werkuren, taken of werkomstandigheden aangepast aan wat de medewerker aankan. Als terugkeer bij de eigen werkgever niet haalbaar is, wordt re-integratie in het tweede spoor ingezet, waarbij actief wordt gezocht naar passend werk bij een andere werkgever.

Voor mantelzorgers die uitvallen door overbelasting is het belangrijk dat de onderliggende zorgsituatie ook wordt meegenomen in het re-integratietraject. Een medewerker die terugkeert naar werk terwijl de situatie thuis onveranderd is, heeft een grote kans op heruitval. Een goede re-integratiebegeleidende partij kijkt daarom verder dan alleen de werkhervatting en zorgt dat ook de thuissituatie voldoende aandacht krijgt in het traject.

Gerelateerde artikelen